Hematokryt podwyższony, co oznacza i co robić

Hematokryt (oznaczany jako HCT lub Ht) to procent objętości krwi zajmowany przez krwinki czerwone. Wynik podaje się w morfologii razem z liczbą erytrocytów i hemoglobiną. U dorosłych mężczyzn zakres referencyjny bywa podawany w okolicach 40 do 50 procent, ale każde laboratorium drukuje własne normy przy wyniku i to je należy brać pod uwagę.

Hematokryt zmienia się w ciągu dnia i zależy od nawodnienia, pozycji ciała przy pobraniu oraz miejsca zamieszkania. Mieszkańcy terenów wysokogórskich mają wartości wyższe niż mieszkańcy nizin. Pojedynczy wynik tuż poza normą nie jest więc jeszcze rozpoznaniem.

Lekarze rozróżniają dwie sytuacje. W pierwszej krwinek jest tyle samo, ale płynu mniej, co zdarza się przy odwodnieniu, biegunce, nadmiernym poceniu się lub stosowaniu leków moczopędnych. Wynik wraca wtedy do normy po uzupełnieniu płynów. W drugiej krwinek faktycznie przybywa i wymaga to ustalenia przyczyny.

Gęstsza krew zwiększa ryzyko zakrzepów, a serce pracuje wtedy z większym obciążeniem. Dlatego utrzymujący się wysoki hematokryt jest powodem do diagnostyki, a nie tylko do obserwacji.

Czynniki związane ze stylem życia

Do najczęstszych przyczyn zaliczają się palenie tytoniu, bo niedotlenienie pobudza organizm do produkcji większej liczby krwinek, przewlekłe odwodnienie, przebywanie na wysokości oraz otyłość z bezdechem sennym. U osób aktywnych fizycznie pobranie krwi zaraz po treningu lub po saunie również może dać zawyżony odczyt.

Przyczyny hormonalne i medyczne

Hormony męskie pobudzają szpik do produkcji krwinek czerwonych. Dlatego podwyższony hematokryt jest znanym zjawiskiem u mężczyzn leczonych testosteronem pod opieką lekarza i u osób stosujących substancje androgenne bez nadzoru. W pierwszym przypadku lekarz kontroluje wynik regularnie i w razie potrzeby zmienia plan leczenia. Szerzej o tym piszemy we wpisie sterydy anaboliczne i na stronie terapia testosteronem.

Poza hormonami wysokie wartości powodują choroby płuc, wady serca, niektóre schorzenia nerek oraz rzadkie zaburzenia szpiku, na przykład czerwienica prawdziwa. Wykluczenie takich przyczyn należy do lekarza.

Podwyższony hematokryt często nie daje żadnych objawów i wychodzi dopiero w morfologii. Gdy objawy są, zwykle obejmują:

• bóle i zawroty głowy,
• zmęczenie i uczucie ciężkości,
• zaczerwienioną twarz i świąd skóry po ciepłej kąpieli,
• zaburzenia widzenia, szumy w uszach,
• kołatanie serca i duszność przy wysiłku.

Nagły ból w klatce piersiowej, osłabienie jednej strony ciała, trudności z mówieniem lub obrzęk i ból jednej nogi to sygnały wymagające pilnego kontaktu z lekarzem.

Badania pomocne w ocenie

Podstawą jest morfologia z hematokrytem, hemoglobiną i liczbą erytrocytów, najlepiej powtórzona po dobrym nawodnieniu. Lekarz może dołożyć kolejne oznaczenia, które pomagają ustalić, skąd bierze się wzrost:

• testosteron całkowity i estradiol,
• erytropoetyna (EPO),
• ferrytyna i żelazo,
• parametry nerek i wątroby,
• lipidogram i glukoza.

Pakiet dobiera się do sytuacji. Opisy zestawów dla mężczyzn znajdziesz na stronach pakiet badań krwi i badania sportowca.

Jak się przygotować do pobrania

Wypij normalną ilość wody, nie ćwicz intensywnie na kilka godzin przed pobraniem, nie pal tuż przed wizytą i pobieraj krew o stałej porze. Dzięki temu kolejne wyniki łatwiej porównać. Szczegóły dotyczące hormonów opisujemy we wpisie badanie testosteronu, przygotowanie.

Pierwszy kontakt to lekarz rodzinny lub lekarz medycyny sportowej, który oceni morfologię w całości. Gdy podejrzewasz związek z hormonami, pomocny będzie androlog. Przy podejrzeniu choroby krwi lekarz skieruje Cię do hematologa. Nie próbuj obniżać hematokrytu na własną rękę, na przykład przez oddawanie krwi lub odstawianie leków, bez decyzji lekarza prowadzącego.

Nie interpretujemy wyników badań. Podajemy, jakie badania zwykle wchodzą w pakiet, a wynik omów z lekarzem.

Czy podwyższony hematokryt jest groźny

Zależy od przyczyny i stopnia. Niewielkie odchylenie po odwodnieniu bywa przemijające, a utrzymujący się wysoki wynik zwiększa ryzyko zakrzepów i obciąża serce. Dlatego warto powtórzyć badanie i skonsultować się z lekarzem.

Czy można obniżyć hematokryt dietą

Pomaga dobre nawodnienie, rzucenie palenia i redukcja masy ciała przy otyłości. Nie istnieje jednak dieta, która rozwiąże problem wynikający z choroby lub hormonów, a decyzje o leczeniu zostaw lekarzowi.

Czy hematokryt rośnie przy treningu

Na stałe niekoniecznie, ale po wysiłku, w upale i przy utracie płynów wynik bywa chwilowo wyższy. Dlatego morfologię wykonuje się w spokojnych warunkach, na czczo i po wypiciu wody.

Co przygotować na wizytę

Zabierz wyniki z poprzednich lat, żeby lekarz zobaczył trend. Zanotuj, czy palisz, jak się nawadniasz, na jakiej wysokości mieszkasz i jakie leki lub suplementy przyjmujesz. Taka lista często od razu zawęża listę możliwych przyczyn i skraca diagnostykę.

Wybierz sytuację i miasto, a pokażemy zestaw badań, ceny z publicznych cenników laboratoriów i lekarza, do którego możesz pójść z wynikiem.